Suy dinh dưỡng – Nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán ở mọi đối tượng

Suy dinh dưỡng là vấn đề sức khỏe rất thường gặp hiện nay

Suy dinh dưỡng là gì? Đây là tình trạng thiếu hụt trầm trọng các chất dinh dưỡng thiết yếu ảnh hưởng đến các hoạt động, quá trình sống và tăng trưởng bình thường ở cơ thể. Tình trạng suy dinh dưỡng có thể gặp ở mọi đối tượng, lứa tuổi. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng này.

Suy dinh dưỡng là bệnh gì?

Suy dinh dưỡng là vấn đề sức khỏe rất thường gặp hiện nay

Suy dinh dưỡng là vấn đề sức khỏe rất thường gặp hiện nay

Suy dinh dưỡng là tình trạng ngưng phát triển cả thể chất lẫn tinh thần vì thiếu chất dinh dưỡng, nhất là thiếu protein và năng lượng. Đây là vấn đề sức khỏe rất phổ biến, xảy ra bởi chế độ ăn uống không được cung cấp đủ dinh dưỡng; hoặc do cơ thể gặp vấn đề gây khó hấp thụ chất dinh dưỡng từ thức ăn.

Nguyên nhân gây suy dinh dưỡng

Bệnh suy dinh dưỡng có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, cả người lớn và trẻ em. Thông thường, suy dinh dưỡng xảy ra bởi cơ thể thiếu hụt chất dinh dưỡng qua chế độ ăn uống hằng ngày.

Nguyên nhân suy dinh dưỡng ở trẻ em

Trẻ nhỏ bị suy dinh dưỡng có thể do nhiều nguyên nhân. Trong đó, nguyên nhân chính phần lớn là từ trách nhiệm của bố mẹ. Cụ thể như:

Có rất nhiều nguyên nhân khiến con trẻ bị suy dinh dưỡng

Có rất nhiều nguyên nhân khiến con trẻ bị suy dinh dưỡng

  • Bố mẹ thiếu kiến thức nuôi con: Trẻ nhỏ không được bú đủ sữa mẹ, ăn dặm không đúng cách. Cho bé ăn ít trong ngày, bé ăn theo sở thích hoặc kiêng khem quá mức dẫn đến thiếu dinh dưỡng.
  • Bổ sung dinh dưỡng cho trẻ nhỏ quá sớm hoặc quá muộn: Bé được bố mẹ cho ăn, bổ sung dinh dưỡng quá sớm hoặc quá muộn. Các thành phần dinh dưỡng chưa phù hợp hoặc không đảm bảo được chất lượng. Ví dụ như, bé ăn dặm sớm, bỏ sữa mẹ có thể làm tăng nguy cơ thiếu hụt chất dinh dưỡng, các thành phần miễn dịch. Thậm chí trẻ dễ bị dị ứng vì chưa tiêu hóa được protein trong thức ăn.
  • Trẻ bị cai sữa sớm: Nhiều nghiên cứu chứng minh trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh khi không được bú sữa mẹ 6 tháng đầu có khả năng mắc bệnh suy dinh dưỡng cao.
  • Trẻ nhỏ bị ốm: Cơ thể bé bị nhiễm ký sinh trùng/ nhiễm khuẩn đường ruột, đường hô hấp, biến chứng của viêm phổi. bệnh sởi… thường gây tình biến ăn, cơ thể hấp thu kém.
  • Thể tạng dị vật: Những em bé bị sinh non, suy dinh dưỡng từ bào thai hay gặp những dị tật như hở hàm ếch, sứt môi, tim bẩm sinh… dễ gặp các vấn đề suy dinh dưỡng.
  • Trẻ lười ăn, biếng ăn: Trẻ nhỏ biếng ăn là nguyên nhân rất thường gặp về tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ. Có thể một phần bởi cách chăm sóc bé của bố mẹ chưa phù hợp, chế biến đồ ăn chưa hợp không vị hoặc bé biếng ăn tâm lý.

Nguyên nhân gây tình trạng suy dinh dưỡng người lớn

Nếu như ở trẻ nhỏ, suy dinh dưỡng phần lớn do cách chăm sóc từ bố mẹ thì dưới đây là các nguyên nhân suy dinh dưỡng phổ biến ở người lớn:

Suy dinh dưỡng ở người lớn

Suy dinh dưỡng ở người lớn

  • Chưa được tiếp cận nguồn thực phẩm chất lượng: Những bữa ăn thiếu thốn cả về số lượng, chất lượng chất dinh dưỡng là nguyên nhân chính gây tình trạng bệnh suy dinh dưỡng, nhất là tại các nước nghèo, kém phát triển.
  • Cơ thể gặp nhiều khó khăn trong ăn uống, khó nuốt, buồn nôn… tình trạng cơ thể bị cạn kiệt calo do sức khỏe như tiêu chảy mãn tính, người bệnh ung thư… Ngoài ra, người bệnh được nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch suốt thời gian dài cũng là nguyên nhân gây ra tình trạng suy dinh dưỡng.
  • Rối loạn sức khỏe tâm thần: Nhiều nghiên cứu đã cho thấy, những người bị trầm cảm có tỉ lệ mắc bị suy dinh dưỡng nhiều hơn hẳn 4% so với người bình thường. Lo lắng, căng thẳng, mệt mỏi, trầm cảm và nhiều tình trạng về sức khỏe tâm thần khác cũng có thể dẫn đến làm tăng nguy cơ mắc bệnh suy dinh dưỡng.
  • Rối loạn ăn uống: Nhiều trường hợp, tình trạng rối loạn ăn uống như chán ăn, ăn mất kiểm soát, mất cân bằng lượng hormone làm cản trở tín hiệu no và đói, rối loạn hấp thu như viêm dạ dày, suy tuyến tụy cũng là nguyên nhân gây ra tình trạng suy dinh dưỡng. Những nguyên nhân gây cảm giác chán ăn, không ngon miệng, hạn chế hấp thu chất dinh dưỡng đi vào cơ thể. Tình trạng này nếu kéo dài khiến người bệnh bị thiếu hụt chất dinh dưỡng một cách trầm trọng.
  • Lạm dụng rượu bia: Việc sử dụng quá nhiều chất kích thích, điển hình như rượu, bia khiến cơ thể không có khả năng hấp thủ đủ được hàm lượng calo, protein và nhiều vi chất dinh dưỡng thiết yếu.
  • Không tập luyện, vận động thường xuyên: Đã có nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng những người yếu, gầy, thể trạng kém, thiếu sức mạnh cơ bắp đều là những đối tượng dễ mắc suy dinh dưỡng hơn.
  • Uống nhiều rượu bia: Việc sử dụng nhiều chất kích thích, điển hình là rượu có thể khiến cơ thể không có khả năng hấp thụ được đủ hàm lượng protein, calo và những vi chất dinh dưỡng thiết yếu.
  • Không vận động thường xuyên: Các nhà nghiên cứu đã chứng minh: Những người gầy yếu, kém vận động, thiếu sức mạnh cơ bắp là những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh suy dinh dưỡng cao hơn.
  • Chế độ ăn kiêng thiếu khoa học: Chế độ ăn kiêng kém khoa học dẫn đến thiếu hụt chất dinh dưỡng hoặc cơ thể không được bổ sung cùng lúc sẽ khiến bạn đối mặt với tình trạng bị suy dinh dưỡng.

Bên cạnh đó, nhu cầu lượng calo tăng cũng là nguyên nhân gây tình trạng suy dinh dưỡng. Điển hình như phụ nữ đang mang thai, cho con bú cơ thể cần nhiều chất dinh dưỡng hơn; người đang phục hồi chấn thương hoặc bỏng nghiêm trọng. Những đối tượng này cơ thể cần được bổ sung đủ lượng chất, tránh gặp các vấn đề suy dinh dưỡng.

Những đối tượng dễ bị suy dinh dưỡng

Việt Nam nằm trong 34 quốc gia trên thế giới đối mặt với thực trạng bệnh suy dinh dưỡng. Bất kỳ ai cũng đều có nguy cơ suy dinh dưỡng. Tuy nhiên, tình trạng này phổ biến hơn ở những đối tượng như sau:

Những người có thu nhập thấp, người nghèo

Dù tại một quốc gia phát triển hay các nước kém phát triển với nguồn thực phẩm đa dạng thì những người nghèo, thu nhập thấp vẫn là đối tượng ít được tiếp cận với các nguồn thực phẩm bổ dưỡng.

Thực tế tại các quốc gia đang phát triển, cộng đồng người thu nhập thường dễ tiếp cận hơn với thức ăn nhanh có hàm lượng calo cao nhưng giá trị dinh dưỡng thấp. Vậy nên, họ sẽ có khả năng nhiều hơn nằm trong nhóm người bị suy dinh dưỡng.

Trẻ em

Trẻ nhỏ sống trong điều kiện khó khăn nguy cơ cao bị suy dinh dưỡng

Trẻ nhỏ sống trong điều kiện khó khăn nguy cơ cao bị suy dinh dưỡng

Nhiều nghiên cứu khoa học đã chứng minh, nhu cầu dinh dưỡng của trẻ em cao hơn người trưởng thành để phát triển toàn diện. Chính vì thế, trẻ nhỏ sống trong điều kiện khó khăn sẽ có nguy cơ bị suy dinh dưỡng hơn.

Người bị bệnh mãn tính

Thực tế, nhiều người có bệnh mãn tính bị ảnh hưởng nhiều đến khả năng ăn uống, việc ăn ngon miệng cũng như hấp thụ hàm lượng calo trong cơ thể. Những người bệnh nằm viện thời gian dài cũng là một nhóm đối tượng nguy cơ cao bị mắc bệnh suy dinh dưỡng.

Nhóm người già, người cao tuổi

Vì lý do tuổi tác nên khả năng vận động giảm, giảm cảm giác ngon miệng, thèm ăn cũng như khả năng hấp thu dinh dưỡng giảm nên dinh dưỡng của người cao tuổi thường kém đi.

Mặt khác, nhiều trường hợp người cao tuổi cảm thấy buồn chán, cô đơn nên ăn uống qua loa. Sự thiếu thốn tiền của, không đủ điều kiện mua đồ ăn hay bệnh tật cũng là nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp tới việc đảm bảo dinh dưỡng đủ cho cơ thể. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng bị suy dinh dưỡng.

Nhóm người ít vận động

Công việc công sở, thói quen sinh hoạt và nhiều yếu tố xã hội cũng khiến nhiều người ngồi cả ngày thay vì các hoạt động vận động. Đây có thể là nguyên nhân gây tình trạng suy dinh dưỡng ở thể béo phì.

Triệu chứng của tình trạng suy dinh dưỡng

Những người mắc suy dinh dưỡng rất dễ bị ốm, nhiễm trùng hoặc phục hồi sức khỏe chậm hơn. Vết thương cũng cần nhiều thời gian để chữa lành. Các hoạt động của tim cũng sẽ chậm hơn. Họ luôn cảm thấy chán ăn, thờ ơ, yếu ớt và rất nhiều biến chứng nguy hiểm theo thời gian.

Những triệu chứng của suy dinh dưỡng được chia theo 3 nhóm đối tượng dưới đây sẽ giúp bạn sớm nhận biết được tình trạng bệnh của mình và người thân gia đình. Nếu phát hiện sớm, bệnh suy dinh dưỡng sẽ được điều trị hiệu quả và nhanh chóng hơn, hạn chế tối đa các tác động xấu tới cơ thể.

Những triệu chứng suy dinh dưỡng thường gặp ở trẻ em

Dưới đây là những triệu chứng thường gặp về tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em

Trẻ bị suy dinh dưỡng cơ thể gầy gò, cân nặng tăng chậm hoặc không tăng

Trẻ bị suy dinh dưỡng cơ thể gầy gò, cân nặng tăng chậm hoặc không tăng

  • Cân nặng trẻ tăng chậm; hoặc không tăng liên tiếp 3 tháng.
  • Trẻ có những thay đổi về hành vi, ví dụ ít vui chơi, quấy khóc thường xuyên, kém linh hoạt, hoạt động cơ thể chậm chạp…
  • Trẻ chậm phát triển về vận động, chậm biết lẫy, ngồi, bò, đi…
  • Chậm phát triển trí tuệ, trẻ biếng ăn kéo dài…
  • Trẻ bị suy dinh dưỡng hay ốm vặt. Nhất là những bệnh về đường tiêu hóa, đi ngoài thường xuyên, nhiều lần và đường hô hấp khi thời tiết thay đổi.
  • Trẻ ngủ không giấc, ngủ giật mình.
  • Làn da của trẻ xanh xao, nhợt nhạt. Bắp thịt tay chân mềm nhão, bụng xuất hiện dấu hiệu to dần.

Bên cạnh đó, so với những bạn cùng tuổi, bé không đạt chuẩn cả về cân nặng và chiều cao trung bình.

Triệu chứng tình trạng suy dinh dưỡng ở người lớn

Dưới đây là một vài biểu hiện, triệu chứng của suy dinh dưỡng thường gặp ở người trưởng thành:

Giảm cân không chủ ý có thể là dấu hiệu của suy dinh dưỡng ở người lớn

Giảm cân không chủ ý có thể là dấu hiệu của suy dinh dưỡng ở người lớn

  • Trọng lượng của cơ thể thấp: Những người trưởng thành có chỉ số BMI dưới 18.5 sẽ có nguy cơ cao bị suy dinh dưỡng. Ngoài ra, có thể gặp các tình trạng như xương nổi rõ, hệ thống cơ bắp, mỡ bị cạn kiệt. Tay, chân bị gầy, mặt và bụng bị phù nề.
  • Giảm cân không có chủ ý: Giảm từ 5 đến 10% trọng lượng của cơ thể; hoặc hơn trong 3 tới 6 tháng mà không có sự can thiệp từ bên ngoài chính là dấu hiệu của suy dinh dưỡng.
  • Tóc dễ bị rụng: Đã có nhiều nghiên cứu chứng minh hàm lượng protein tập trung nhiều ở tay và móng tóc. Vậy nên, khi tóc, móng tay gặp tình trạng giòn, dễ bị gãy rụng tức là cơ thể của bạn bị thiếu hụt rất lớn lượng protein.
  • Da bị khô, nhiều nếp nhăn: Triệu chứng của suy dinh dưỡng ở người trưởng thành thường xảy ra với các trường hợp ăn uống kiêng khem thiếu khoa học. Hàm lượng chất béo trong cơ thể bị giảm một cách đột ngột. Nguyên nhân do cơ thể không cung cấp được lượng Omega 6 đầy đủ. Đây được biết đến là một trong những loại axit béo cần thiết giúp cơ thể chống lại được hàng rào bị mất nước.
  • Phát ban, mụn trứng cá: Tình trạng suy dinh dưỡng ở người lớn khiến họ rất dễ bị nổi mụn, phát ban. Nguyên chính chính do cơ thể thiếu kẽm, ảnh hưởng tới quá trình tiêu hóa thức ăn, vấn đề về ruột và hệ thống miễn dịch của cơ thể.

Một số triệu chứng khác như: Cơ thể bị suy nhược, mệt mỏi, ngất xỉu; cảm giác khó chịu, không tập trung, thờ ơ, thiếu quan tâm tới ăn uống; thường xuyên bị ốm vặt, nhiễm trùng nặng, cơ thể bị thương phục hồi rất chậm; gặp các vấn đề về huyết áp (huyết áp cao, huyết áp thấp); thừa cân, béo phì; bệnh tim & cơ thể kháng insulin.

Triệu chứng suy dinh dưỡng ở người già

Dưới đây là những triệu chứng bệnh suy dinh dưỡng của người già mà các thành viên gia đình cần quan tâm.

Tìm hiểu triệu chứng suy dinh dưỡng của người già

Tìm hiểu triệu chứng suy dinh dưỡng của người già

  • Người gầy rạc, trọng lượng của cơ thể thấp, thấy rõ xương.
  • Suy giảm sức khỏe trầm trọng.
  • Mắc chứng bệnh đãng trí, mất tập trung, tinh thần đỡ đẫn…
  • Khó tính, gắt gỏng, hay cáu giận.
  • Da xanh xao, da khô ráp, dễ bị bầm tím, vết thương cần thời gian rất lâu mới lành lại.
  • Tóc khô, dễ bị gãy rụng, móng tay bị khô nứt.
  • Miệng khô, việc nhai nuốt gặp nhiều khó khăn, hay gặp tình trạng chán ăn, buồn nôn.
  • Các vấn đề về rối loạn tiêu hóa: Đại tiện táo bón, tiêu chảy bất thường.
  • Hơi thở khò khè, tim đập nhanh.

Chẩn đoán suy dinh dưỡng

Bác sĩ sẽ thực hiện các phương pháp để quan sát về thể trạng, thói quen sinh hoạt cũng như chế độ ăn uống, tình trạng sức khỏe. Từ đó, sẽ làm căn cứ để chẩn đoán tình trạng bị suy dinh dưỡng của từng người bệnh.

Ngoài ra, người bệnh có thể được đo chỉ số BMI. Đây là chỉ số khối cơ thể tính bằng cân nặng chia bình phương chiều cao nhằm xác định rõ mức độ của bệnh.

Bác sĩ đo chỉ số BMI đánh giá tình trạng cơ thể

Bác sĩ đo chỉ số BMI đánh giá tình trạng cơ thể

Chỉ số này sẽ được xác định theo thang điểm phân loại Tổ chức Y tế thế giới vào năm 2000 theo các mức như sau:

  • BMI> 35: Béo phì nguy hiểm
  • 30 < BMI < 34,9: Cơ thể béo phì
  • 25 < BMI < 29,9: Cơ thể thừa cân
  • 18,5 < BMI < 24,9: Cơ thể cân đối
  • 17 < BMI < 18,5: Mức độ suy dinh dưỡng cấp độ 1;
  • 16 < BMI < 16,99: Mức độ suy dinh dưỡng cấp độ 2;
  • BMI <16: Mức độ suy dinh dưỡng cấp độ 3.

Suy dinh dưỡng trẻ em sẽ được chẩn đoán dựa vào các chỉ số: Chiều cao và cân nặng theo tuổi, cân nặng theo chiều cao.

Nếu có thể, bệnh nhân sẽ được lấy mẫu máu để tiến hành kiểm tra sự mất cân bằng vi chất dinh dưỡng một cách cụ thể. Hiện nay, xét nghiệm máu là phương pháp chẩn đoán tối ưu để có thể xác định được trường hợp hiếm gặp về các tình trạng suy dinh dưỡng.

Như vậy, qua bài viết đã cung cấp khái quát nhất các thông tin về bệnh suy dinh dưỡng.  Hãy xây dựng một chế độ ăn uống khoa học, lành mạnh, đủ nhất cho cả gia đình để phòng ngừa tình trạng bệnh suy dinh dưỡng này nhé!