Vật chất quyết định ý thức? Ví dụ vật chất quyết định ý thức

vật chất quyết định ý thức

Vật chất quyết định ý thức? Trong mối quan hệ này, vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất là nguồn gốc, quyết định đến ý thức. Song ý thức không hoàn toàn thụ động mà có thể tác động trở lại vật chất thông qua các hành động thực tiễn của con người. Để tìm hiểu chi tiết tại sao vật chất quyết định ý thức, mời bạn đọc cùng tham khảo bài viết dưới đây!

Vật chất quyết định ý thức? 

Theo chủ nghĩa duy tâm cho rằng ý thức có trước và vật chất có sau, và ý thức là cái quyết định vật chất. Thế nhưng, chủ nghĩa duy vật siêu hình lại khẳng định vật chất có trước, ý thức có sau, chính vật chất sinh ra ý thức và vật chất quyết định ý thức. Chủ nghĩa duy vật biện chứng nhấn mạnh, vật chất là cái có trước và quyết định tới ý thức.

vật chất quyết định ý thức
Vật chất và  ý thức có mối liên hệ chặt chẽ, tác động qua lại

Vai trò của vật chất với ý thức: Ta thấy ý thức chính là sản phẩm của một dạng vật chất, được tổ chức nên bộ não của con người. Do đó chỉ có con người mới có ý thức và con người chính là kết quả của quá trình phát triển trong thế giới vật chất, và là sản phẩm từ thế giới vật chất. Ý thức thể hiện thế giới vật chất, là hình ảnh mang tính chủ quan, nội dung của ý thức được quyết định bởi vật chất.

Vai trò của ý thức với vật chất: Trong mối quan hệ này, ý thức tác động trở lại vật chất qua hoạt động thực tiễn của con người. Như ta đã biết ý thức chính là của con người, nói đến ý thức là nói đến vai trò của con người. Trên thực tế, bản thân ý thức không trực tiếp thay đổi được gì trong hiện thực, do đó muốn thay đổi hiện thực, con người phải tiến hành những hoạt động vật chất cụ thể. 

Bản chất của mối liên hệ giữa vật chất và ý thức

Vật chất và ý thức có mối liên hệ mật thiết qua lại với nhau. Trong mối quan hệ này, vật chất có trước và ý thức sẽ phản ánh lại sau, vật chất là nguồn gốc của mọi vấn đề nhận thức. Còn ý thức nhận định như thế nào lại không hoàn toàn do vật chất, từ đó ý thức con người sẽ có tác động trở lại với vật chất qua hành động của con người.

vật chất quyết định ý thức ví dụ
Vật chất quyết định ý thức ra sao?

Tại sao vật chất quyết định ý thức, vật chất quyết định ý thức hay ý thức quyết định vật chất? Đây vẫn là cuộc tranh cãi chưa đi đến hồi kết bởi mỗi người sẽ có quan điểm khác nhau. Và đây cũng là cuộc tranh luận bất phân thắng – bại giữa Triết học duy vật và Triết học Duy tâm.

Nhà vật lý lý thuyết người Đức – Albert Einstein từng cho rằng “Quan niệm chung thực thể chỉ là những định kiến đã được nhồi nhét vào đầu óc bạn trước khi bạn đủ 18 tuổi”. Vậy ý thức phải chăng cũng là vật chất, theo nhiều nghiên cứu cũng đã chỉ rõ, ý thức thực sự tác động đến vật chất.

Vật chất quyết định ý thức

Rõ ràng rằng vật chất có trước và quyết định ý thức, vật chất hiện hữu trong thực tiễn có thể nhìn thấy, sau đó bộ não con người sinh ra ý thức. Ý thức chính là chức năng hoạt động của não bộ nhưng ý thức ở mỗi người là khác nhau. Ý thức chính là sự phản ánh thế giới vật chất xung quanh vào trí não con người. Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức có mối liên hệ thực tiễn rất cần thiết.

tại sao vật chất quyết định ý thức
Chủ nghĩa duy vật siêu hình khẳng định vật chất có trước, ý thức có sau

Ý thức tác động lại vật chất

Sau khi nhìn thấy, cảm nhận, tương tác với vật chất và sinh ra nhận thức, chủ thể sẽ điều khiển hoạt động, tác động trở lại thứ vật chất. Từ đó khiến cho mọi thứ có thể thay đổi với hình dạng và công dụng khác với lúc ban đầu. Ý thức con người tác động theo chiều hướng thúc đẩy hoặc kìm hãm vật chất theo ý muốn của mình.

Sự tác động của ý thức nhất định phải thông qua hoạt động cụ thể của con người như cầm nắm, di chuyển, hay can thiệp vào vật chất. Dù tác động này có ở mức độ nào vẫn phải dựa trên sự phản ánh qua bộ não chủ thể. Biểu hiện cụ thể giữa vật chất và ý thức tồn tại ở các mối quan hệ trên thực tế trong xã hội. Chúng tác động qua lại, cùng tồn tại bền vững, là cơ sở để nhận xét mối quan hệ gồm đánh giá nhận thức từng chủ thể, điều kiện khách quan,…

Sự trở lại, tác động của ý thức đối với vật chất sẽ diễn ra theo hai hướng:

  • Tích cực: Ý thức có thể trở thành động lực để thúc đẩy sự phát triển của vật chất.
  • Tiêu cực: Ý thức có thể là lực cản, phá vỡ sự vận động, phát triển của vật chất khi ý thức phản ánh không đúng, làm sai lệch quy luật vận động khách quan của vật chất.

Như vậy, bằng cách định hướng hoạt động của con người, ý thức có thể sẽ quyết định hành động, hoạt động thực tế của con người đúng hay sai, thành công hay thất bại…

vật chất quyết định ý thức hay ý thức quyết định vật chất
Vật chất và ý thức có mối liên hệ qua lại, cùng tồn tại, phát triển

Ví dụ mối liên hệ giữa vật chất, ý thức 

Dưới đây là những ví dụ cụ thể biểu hiện mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Vật chất quyết định ý thức ví dụ như sau

  • Ví dụ 1: Hoạt động của ý thức diễn ra bình thường trên cơ sở hoạt động sinh lý thần kinh của bộ não con người. Tuy nhiên, khi bộ não con người bị tổn thương, hoạt động ý thức cũng bị rối loạn.
  • Ví dụ 2: Ở Việt Nam, nhận thức của học sinh về công nghệ thông tin còn yếu. Nguyên nhân là do thiếu thiết bị máy móc cũng như thiếu đội ngũ giảng viên. Nếu đáp ứng được vấn đề hạ tầng, cơ sở vật chất thì trình độ tin học của học sinh tiểu học, cấp hai, cấp ba của sẽ tốt hơn nhiều. Điều này đã khẳng định điều kiện vật chất quyết định ý thức.
  • Ví dụ 3: Ca dao tục ngữ có câu “có thực mới vực được đạo” nghĩa là vật chất có quyết định nhiều tới nhận thức của con người. Bộ não con người sẽ phản ánh những hiện thực của cuộc sống một cách cụ thể nhất. Từ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, con người sẽ biết hành động, cư xử đúng mực. 

Ý thức tác động lại vật chất 

  • Ví dụ 1: Hiểu được tính chất vật lý của thép là nóng chảy ở môi trường nhiệt độ trên 1000ºC. Vì vậy người ta tạo ra các nhà máy gang thép để sản xuất thép đủ kích cỡ chứ không phải bằng phương pháp thủ công cổ xưa.
  • Ví dụ 2: Từ nhận thức đúng đắn về thực trạng kinh tế đất nước. Từ sau Đại hội lần thứ VI, Đảng ta chuyển nền kinh tế từ tự cung, quan liêu sang nền kinh tế thị trường. Sau gần 30 năm kinh tế nước ta ngày càng phát triển, bộ mặt đất nước đã thay đổi hẳn.
vật chất có trước và quyết định ý thức
Các ví dụ về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong thực tiễn

>> Xem thêm:

Giữa vật chất và ý thức cái nào có trước? Khái niệm và mối quan hệ

Năng lượng tối là gì? Những bí ẩn về năng lượng tối và vật chất tối

Ý nghĩa phương pháp luận giữa vật chất, ý thức

Mọi hoạt động phải xuất phát từ quy luật khách quan

Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người phải tôn trọng khách quan, đồng thời phát huy tính năng động chủ quan của mình:

  • Tôn trọng khách quan là tôn trọng tính khách quan của vật chất, quy luật tự nhiên, xã hội…
  • Phải xuất phát từ thực tế khách quan, lấy thực tế khách quan làm căn cứ hoạt động nhận thức và thực tiễn của mình.
  • Không được lấy ý muốn chủ quan làm chính sách, lấy tình cảm làm điểm xuất phát cho chiến lược, sách lược cách mạng.
vật chất quyết định ý thức
Ý nghĩa về phương pháp luận giữa vật chất, ý thức

Phát huy tính năng động và tích cực của ý thức

Để xã hội ngày càng phát triển, chúng ta phải phát huy tối đa vai trò tích cực của ý thức, nhân tố con người, nhận thức đúng quy luật khách quan.

  • Phải biết dựa vào quy luật khách quan để xác định đúng mục tiêu, kế hoạch, biết tìm và vận dụng phương pháp tổ chức hoạt động hiệu quả để đạt được mục tiêu đề ra một cách tối ưu.
  • Khắc phục bệnh chủ quan duy ý chí (chỉ xuất phát từ ý muốn cá nhân, nếu lấy ý chí áp đặt thực tế, lấy ảo tưởng thay hiện thực); bệnh bảo thủ, trì trệ, thái độ tiêu cực, thụ động, ngồi chờ ỷ lại… đặc biệt là trong quá trình đổi mới hiện nay.

Hy vọng rằng qua bài viết trên đã giúp bạn đọc hiểu rõ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, biết được “vật chất quyết định ý thức” hay “ý thức quyết định vật chất”. Nếu còn bất cứ thắc mắc nào liên quan đến vấn đề này, các bạn vui lòng để lại bình luận dưới bài viết, thietbiruaxegiare.net sẽ giải đáp nhanh chóng.